İyi bir sebze bahçesi için bazı ‘olmazsa olmaz’ kurallar
By Ceren Tokgoz On 1 May, 2016 At 09:33 PM | Katagorisi Genel Konular | ile 0 Yorum

İYİ BİR SEBZE BAHÇESİ NASIL OLMALI?
İyi bir sebze bahçesi için bazı ‘olmazsa olmaz’ kurallar vardır. Kompost yapımı için bir yer, bahçe malzemeleri için kapalı bir mekan, fideleme yapmak için küçük bir sera, bahçenin sınırlarını oluşturacağınız azot bağlayıcı ağaç ve ağaççıklar, çit bitkisi olarak kullanılacak mısır dikimi, aromatik otların, hem sebzelerin yanına hem bahçenin bazı noktalarına dikilmesi gibi yazılı olmayan kanunları vardır. Bu kanunlara çeşitli meyva ağaçları, arı kovanı ve sulama suyuna müdahale edeceğiniz bir su tankı, gübreleri yapacağınız kaplar gibi metaryellere eklemek mümkün…
Sera Yapımı
Sera yapımı denilince, profesyonel bir sera aklımıza gelmesin… Fideleme işlemini yapabileceğimiz, gerekirse, sezon başladığında, toplayıp bir kenara koyabileceğimiz, gerekerse de içinde üretim yapabileceğimiz ‘örtü altı’ denilen basit seradan bahsediyorum. Bu serayı yapmak için, galviniz veya plastik borular ve sera naylonu kullanabilirsiniz. Genelde, basit olduğu için ters ‘U’ şeklinde yapılan seralar, boruların U şekline getirilmesi ve sera naylonunu bunun üzerine sabitleme şeklinde tamamlanır. Seranın kenarlarına açılacak 50 cm derinliğindeki çukura, seranın üzerindeki naylonu koyduktan sonra üzerine toprak atarsanız, en sonunda bunların üzerine kum torbaları koyarsanız, rüzgarın etkilerinden korumuş olursunuz.
Seranın yüksekliği, size kalmış… İsterseniz 2,5 metre yüksekliğinde yaparsınız, ister eğilerek gireceğiniz bir yükseklikte yaparsınız. İsterseniz de, ‘Yükseltilmiş Sebze Adası’ yaptıysanız, bu adanın yanına sabitlediğiniz boruların üzerine naylon geçirerek yaparsınız.
Kullanacağınız naylon ‘sera naylonu’ da olabilir, herhangi bir nalburdan alacağınız basit naylonda olabilir. Ancak, sezon boyunca üretime devam etmeyi de düşünüyorsanız, normal naylon güneş ışınlarından etkilenir ve kum gbi dağılır. Bu nedenle, tercihinizi hangi yönde kullanacaksanız ona göre naylon satın alın. Sera naylonlarında ’24 ay-36 ay’ gibi kavramlar vardır. Bunlar Antalya güneşinde, bozulmadan durucağı zamanı belirtir. Ancak, Antalya gibi yoğun güneş almayan yerlerde bu süre 4-5 seneye kadar uzar. Bozulmalar başladığı, yırtılmalar oluşmaya başladığı zaman, bunu çıkartmadan yenisini üzerine koyabilirsiniz.
Kompost Yapımı İçin Yer Yapın
Kompost yapımı, hobicinin temel ihtiyacı olması gerekir. Bunun için, bir yer belirlemesi ve bu alanı ona göre tanzim etmesi gerekir. Her türlü şekilde kompost yapacağınız gibi, profesyonel şekilde ahşaptan yapılmış, sabit kompost çukurları da oluşturabilirsiniz. Kompostun içine koyacağınız metaryelleri de biriktireceğiniz şekilde bir alan oluşturmak, size büyük rahatlık sağlar. Bununla birlikte, açık alanda kompost yığınları yapabilir ya da toprak içine gömeceğiniz düzenekler oluşturabilirsiniz. Hangisi sizin bahçeniz için elverişliyse ona göre bir tercih yapın… Ama mutlaka kompost için bir yer ayırmayı unutmayın…
Azot Bağlayıcı Ağaçlar
Akasya, Keçiboynuzu gibi ‘bandıçlı ağaçlar’ toprağa azot takviyesi yapar. Bunlara bahçemizde yer verebilirsek iyi olur. Ayrıca, çit olarak kullanılacak ağaççıkların oluşturduğu doğal çit ‘fare ve sıçanlardan korunmak için’ oluşturulacak bir bariyer görevi görüyor.
Fare ve sıçanlardan kurtulmak için kullanılan yemler, doğal dengenin zayıflamasına sebep oluyor. Fare veya sıçan galerilerinin içine toksik gazların gönderilmesi ya da kimyasal ilaçlara bandırılmış yemler, hem kısa vadeli etkiye sahiplerdir hem de pahalı ve tehlikelidir. Sıçan tuzakları kurmak zahmetli ve en zararsız yöntemdir. Ağaç ve de çit vazifesini gören bitkilerin çit olarak meyva bahçelerinin etrafına yerleştirmek, fare ve sıçanların doğal düşmanları olan baykuş ve yırtıcı kuşların barınmalarını sağlar. Özellikle tesviye çitlerinin kaldırılması, yoğun tarımın genelleşmesi, “zararlı” faunanın yok edilmesi (tilki, gelincik, sansar…) ve kemirgenlere karşı kimyasal kullanımı doğal dengenin zayıflamasına sebep oluyor.
Mısırı, Çit Bitkisi Yapın
Mısır, (özellikle yerli mısır) havada dolaşan polenleri toplama özelliği vardır. Yeriniz müsaitse, çaprazlamasına üç sıra, sık dikim yaptığınız mısırdan çit oluşturabilirsiniz. Bu çit size bir çok konuda yardımcı olurken, özellikle dış döllenmeye açık bitkilerden tohum alma konusunda kolaylıklar sağlayacaktır.
Mısırın koçan püskülü üzerinde bulunan yüzlerce çıkıntı, etrafta dolaşan polen tozlarını toplar. Bunun zamanlamasını iyi ayarlayarak ‘yani mısırların koçan püskülü açması, polen merkezi olan tepe püskülünün kesilmesi ve yabancı döllenmeye açık (başta kabakgiller) olan sebzelerin döllenme zamanlarını iyi ayarlayarak, kendileme yaptığınız kabakgillerden, çok verimli ve sıkıntı olmayacak şekilde tohum alabilirsiniz. Zor bir yöntemdir, ama başarılırsa, bütün yabancı dölleyici polenlerle döllenen bitkiler için çok etkin bir yöntemdir. 
Ama bir tek mısır tepe püskülünde, 4 hektarlık bir alandaki mısırların hepsini dölleyecek kadar polen vardır. Bu nedenle dikkatli olmak, zamanlamayı iyi ayarlamak gerekir.
Aromatik Otların Dikilmesi konusunda Cimri olmayın
Aromatik otlar diye tabir ettiğimiz; Nane, Fesleğen, Lavanta, Kına (Henna), Kekik, Biberiye, Adaçayı vb gibi otların dikilmesi konusunda titiz davranın… Bazı otların, bazı sebzelerle yanyana dikilmesinin yanında, bahçeye zararlı bariyeri oluşturması için yoğun dikimler yapın… Bahçenizde en az 4 veya 6 noktaya bu aromatik otları dikerek oluşturacağınız bariyer, zararlıların bahçenizden uzak durması için neden oluşturacak. Ancak nane ve maydonozu yanyana ekmeyin, çünkü ürettikleri kimyasallar birbirini etkiler. Aromatik otaların dışında Fesleğen, Arı Balsam, Arıotu, Kadife Çiceği (Fransız Marigold), Hodan, petunya, latin çiçeği gibi hoş görüntü veren ve bununla birlikte sebze üretiminde büyük yardımları dokunan çiçekleri, hem sebze fidelerinin yanlarına hem de bahçenin farklı noktalarına dikmeyi ihmal etmeyin…
Arı Kovanı Mutlaka Bulundurun
Küçükte olsa, bir sebze bahçesinde arı kovanı mutlaka olmalıdır. Tek arı kovanı dahi olsa, bir çok sebzenin birinci dölleyicisi olan balarıları, döllenme konusunda büyük işler başaracaktır. Arılar, verim konusunda sizin en büyük yardımcılarınızdır. Ayrıca dikeceğiniz; Akasya, Arı Balsam, Arıotu, Hodan ve çiçek açan bitkilerden de nektar toplayacak olan arılar, sonbaharda size ‘çiçek balı’ verme konusunda oldukça cömert olacaktır. Bir taşla iki kuş vurmak buna denir!
Sebze Üretiminde Monokültürden Kaçının
Genelde hobiciler, sebzeleri tek sıra halinde dikmekten hoşlanır. Bakımları böylece kolay olduğunu düşünen hobiciler, hastalık etkenlerinin bu şekilde yayıldığının farkına varamazlar. Bu nedenlerden dolayı, karışık ekim sistemini benimsemeniz ve yardımcı bitkileri sebzelere takviye yapması için, onlara yakın dikmeyi ihmal etmemeniz gerekir. Tabi burada, yanyana dikilmesi doğru olmayan sebzeler konusuna dikkat etmek gerekir. Sulama ve gübre ihtiyacı farklı olan sebzelerin yanyana gelmemesine dikkat edin… Örnek vermek gerekirse, hıyar ve domates sulama konusunda farkılık gösterir.
Bir çok çiçek ve sebze, yanına dikildiği başka sebzenin ‘verim ve aromasını’ etkiler. Mesela, fesleğen domatesin, domates havucun lezzetini artırırken, havuç domatesin toprağını yumuşatır. Yenilebilen fesleğen de biberin verimini ve aromasını artırır. Bunları birlikte dikerek, ayrıca toprak içerisinde birbirine destek olmalarını sağlarken, hastalık ve zararlıları uzaklaştırması açısından da önemlidir.
**** 
Bu konuda çok fazla detaylara girmedim. Daha sonraki yazılarda bu detayları açma şansımız olabilir.
Murat ÖZYILDIRIM

Yazar Hakkında: -